KITALARIN KAYMASI ,LEVHA TEKTONİĞİ KURAMI

KITALARIN  SERÜVENİ
   
KITALARIN  JEOLOJİK  DEVİRLERDEKİ   GÖRÜNÜMÜ
 
                 Kıtalar yılda 1 – 2  cm gibi çok yavaş bir hızla hareket etmektedir. Kuzey Amerika ile Avrupa her   yıl  birbirlerinden  2,5  cm  uzaklaşmaktadır. Hareket her  ne  kadar  yavaş olsa da  milyonlarca  yıl devam  ettiği  için  etkisi  büyük  olmuştur.
 
                Günümüzden 200 milyon yıl önce bütün karalar bir araya gelerek Pangea'yı oluşturmuşlardır. Daha sonra kırılarak birbirinden uzaklaşan kara parçaları iki büyük parçaya ayrılmıştır. Kuzeyde olana   Laurasia , Güneyde olana Gondwana adı verilmiştir. 135 milyon  yıl  önce bu   iki  kıta arasında Tetis  jeosenklinali açılmıştır. 35 milyon yıl önce bu iki kıtada parçalanarak günümüzdeki dağılım ortaya  çıkmaya  başlamıştır.
 
KITALARIN  KAYMASI
 
              İnsanlar ilk dünya haritaları çizimiyle birlikte bunları incelediklerinde özellikle Güney Amerika ile Afrika kıtalarının sınırlarının birbiriyle lego parçaları gibi uyumlu olduğunu görmüşlerdir. Buda bir zamanlar bu iki kıtanın bir arada bulunmuş olacağı fikrini akla getirmiştir. Gerçektende elimize bir   Dünya  haritası  aldığımızda  özellikle  Atlas  okyanusuna  kıyısı  olan  kıtaların  sınır  kesimlerinin birbirine  uyumlu  olduğu  görülmektedir.
 
WEGENER   TEORİSİ :  Kıtalar arasında bu ilişki Alfred Wegener isimli bir  Alman bilim adamının dikkatini  çekti. Wegener , bütün kıtaların , birinci zamanın  ikinci  yarısına  kadar  tek  parça  halinde olduğunu , 2. ve 3. zamanlarda kıtaların parçalanıp farklı yönlere doğru kayarak birbirinden uzaklaştığını , kıtaların arasındaki boşluklara suların dolmasıyla okyanus ve denizlerin meydana geldiğini  ileri  sürdü. Wegener  teorisini  ispatlamak  için  Afrika  ve  Güney  Amerika  kıyılarının  bir yap – bozun  parçaları gibi birbirine uyduğunu , yine buralardaki bitki ve hayvan fosilleri ile taşların özelliklerinin birbirine çok benzediğini kanıt olarak göstermiştir. Wegener kıtaların bir zamanlar bir araya  gelmesini  ispatladığı  halde  kıtaların  neden  birbirinden   uzaklaştığını   açıklayamamıştır. Bu durum   daha   sonra   Levha Tektoniği Teorisi ile açıklanabilmiştir.
 
             Karaları meydana getiren ve aynı zamanda okyanusların altında devam eden yerkabuğu bütün değildir , düzensiz kırıklarla parçalanmış durumdadır. Yerkabuğundaki çatlaklar boyunca birbirinden ayrılan bu parçaların her birine LEVHA ( PLAKA ) adı verilir.
     
BAŞLICA  LEVHALAR ; Avrasya , Kuzey Amerika , Pasifik , Güney Amerika , Arap – Afrika , Avustralya , Antarktika , Hindistan , Filipinler , Nazka ve Kokos’tur. Ülkemiz Avrasya , Afrika ve Arap levhalarının sınırında bulunur.
                                                                                  
KONVEKSİYONEL AKINTILAR
                Levhalar   Astenosfer   adı   verilen mantonun en üst kısmının üzerinde hareket etmektedir. Levhaların bu hareketini sağlayan mantoda görülen konveksiyonel akıntılardır.Dünyanın çekirdeğinin sıcaklığı 5.000 °C’ye varmaktadır. Buradan gelen enerjiyle ısınan magmanın yoğunluğu azaldığı için yüzeye doğru yükselir. Astenosfere kadar yükselen bu sıcak magma buradaki soğuk magmayı çevreye doğru iterek  konveksiyonel   akıntıların   meydana gelmesine neden olur. Çevreye doğru itilen soğuk   magma   tekrar   derinlere   doğru inip ısınır ve yükselmeye başlar. İşte milyonlarca yıldır devam eden bu  olay  kıtaların  kaymasına  neden  olmaktadır.
 
LEVHA  TEKTONİĞİ  KURAMI
 
            Alfred  Wegener’in  teorisi  geliştirilerek  LEVHA  TEKTONİĞİ  TEORİSİ  adıyla yeni bir   teori ortaya atılmıştır. Bugün levhaların oluşumunu , kıtaların  kaymasını , dalma – batma olaylarını  en iyi açıklayan teori levha tektoniğidir. Bu teoriye göre , yerkabuğu levha denilen çok büyük parçalar halindedir. Kalınlıkları  70 – 100 km arasında değişen çeşitli büyüklükteki levhalar , manto tabakası üzerinde yüzer haldedir. Konveksiyonel akıntılar astonosferde yükselir ve levhaların altında yayılarak onların hareket etmesine neden olur.
 
             Hiçbir levha etrafındaki levhaları etkilemeden hareket edemez. Levhalar   hareket   ederken  etraflarındaki diğer levhaları da hareket ettirerek yerkabuğu üzerinde büyük değişiklikler meydana getirirler. Levhaların hareket yönleri ve hızları birbirinden farklıdır. Bu nedenle kimi zaman birbirinden uzaklaşır , kimi zaman birbirlerine yaklaşır. Litosferi oluşturan levhalar arasındaki sınırlara LEVHA SINIRI denir. Levha sınırlarındaki   uzaklaşma ve yakınlaşma hareketleri sonucu çeşitli olaylar meydana gelir.
AHMET YILDIRIM - COĞRAFYA  ÖĞRETMENİ

Yorum Yaz
Arkadaşların Burada !
Arkadaşların Burada !