DÜNYANIN KENDİ EKSENİ ETRAFINDAKİ HAREKETİ(GEOİT.BLOGCU.COM)

DÜNYANIN  KENDİ  EKSENİ  ETRAFINDAKİ  HAREKETİ

      

             Dünyanın   2   türlü  hareketi  vardır :  ( 1 – Günlük   hareket  ,   2 – Yıllık   hareket  )

1 – KENDİ   EKSENİ   ETRAFINDAKİ   HAREKETİ   ( GÜNLÜK   HAREKET  )  :

 

                Dünya , kendi  ekseni  etrafında  batıdan  doğuya  doğru  döner  ve  bu  hareketini  24  saatte  tamamlar .

( Dünya , kendi   ekseni   etrafında   Atmosfer   ile    birlikte   döndüğü   için   bu   dönüş  hissedilmez . ) Bu  dönüş  hareketinin  en  önemli  sonucu  gece  ve  gündüzün  meydana  gelmesidir.

 

               Dünyanın  batıdan  doğuya  doğru  dönmesinin  sonucu  olarak ; güneş  doğudan  doğup  batıdan  batar , güneş  doğuda  daha  erken  doğar  ve  erken  batar , gölgeler  gün  içinde  önce  doğudaki  yerlerde  en  kısa  halini  alır , gölgeler  sabah  saatlerinde  batıya , akşam  saatlerinde  doğuya  düşer , herhangi  bir  yerin  doğusunda  yerel  saat  batısına  göre  ileridir , iftar  vakti doğuda  batıdan  daha  öncedir , sürekli rüzgarlar  KYK’de hareket  yönünün  sağına , GYK’de  ise  soluna  sapar. ( EĞER  DÜNYA  DOĞUDAN   BATIYA  DOĞRU  DÖNSEYDİ   BU  OLAYLARIN  TERSİ  GERÇEKLEŞİRDİ.)  

 

               Kuzey ve  güney kutuplarını Dünyanın merkezinden  geçerek  birleştiren  hayali çizgiye YER  EKSENİ  denir .

Yer  ekseni  ile  Ekvator  arasında   90   derecelik  açı  vardır . Bu  açı  hiçbir  zaman  değişmez .

 

               Dünyanın kendi ekseni etrafındaki  dönüşüne  bağlı  olarak  iki  türlü  hız  ortaya çıkar. (Açısal hız ve  çizgisel  hız) Dairesel  hareket  yapan  bir cismin birim zamanda  taradığı açıya  AÇISAL HIZ denir. Dünyanın üzerindeki  bütün  boylamlar   24  saatte   360°  dönerler . Bu  nedenle  dünya  üzerindeki  her  noktanın  açısal  hızı  birbirine  eşittir . Dünyanın  1  saatteki  açısal  hızı  360° :  24  saat  =  15  derecedir . Dünyanın  4  dakikadaki  açısal  hızı   1  derecedir .  

 

               Dünyanın   kendi   ekseni   etrafındaki   çizgisel  hızı  her  yerde  aynı  değildir . Çizgisel  hız  bulunulan  paralel  dairesine  göre  değişmektedir. Bu  hızı  hesaplamak  için , paralel  dairesinin uzunluğu  24  saate  bölünür . En  hızlı  olduğu   kısım  Ekvator’dur . ( 40076  km. : 24 saat  = saatte  1670  km. ) Bu  hız  ekvatordan  kutuplara  doğru  gidildikçe  paralel  dairelerinin boyu  küçüldüğü için  giderek  azalır. ( 70  derece  paralelinde  10400  km. :  24  saat  =  434  km. / h ) Kutuplarda  ise dünyanın  dönüş  hızı  sıfır  olarak  kabul  edilir. ( Türkiye’nin  bulunduğu  paraleller  üzerinde  bu   hız  saatte   1200   km.dir .) Dünyanın   dönüş   hızının  bu  şekilde  farklı  farklı  olmasından  dolayı  güneşin   doğuş  ve  batış  süresinin  en  kısa   olduğu   yer   Ekvator , en   uzun   olduğu   yer   ise   kutuplar  çevresidir . Bu   nedenle   güneşin  doğuşunu   veya  batışını  uzun   süre   seyretmek  isteyen  bir  kişinin  kutup  noktalarına  yakın  bir  yere  gitmesi  gerekir . Dünyanın  şu  andaki  dönme  hızı  meridyenler  arasındaki  zaman  farkının  4  dakika  olmasını  ve  1  günün  süresinin  24  saat  olmasını  sağlamıştır.

 

             ( Eğer , dünyanın  ekvatordaki  dönüş  hızı  şimdikinin 2 katı  olsaydı(1670 . 2 ) ; 1 gün = 12  saat , 1   yıl  =  731   gün ve 1° = 2’  olurdu.Bu  hız şimdikinin yarısı olsaydı (1670 : 2) ; 1 gün = 48 saat , 1 yıl = 182  gün ve  1° = 8’  olurdu. )

 

              ( Eğer , güneş  etrafındaki  yörüngesi sabit kalmak şartıyla dünyanın yıllık  hareket  hızı  şimdikinin  iki  katına  çıksaydı ; 1  gün  = 24  saat , 1  yıl  =  185.5  gün  olurdu . Bu  hız  şimdikinin  yarısı  kadar  olsaydı ; 1  gün  = 24  saat , 1  yıl  = 730.5  gün  olurdu . )

 

GECE   VE   GÜNDÜZ  :

 

                 Dünya , kendi  ekseni  etrafındaki  hareketini  24  saatte  tamamlar . Bu  dönüş   sırasında , dünya   yuvarlak   olduğundan , bir   yüzü   güneş   ışığı   alırken , diğer   bölümü   karanlıkta   kalır  ve  böylece  gece  ve  gündüz  meydana  gelir .  Dünyanın  aydınlık  ve   karanlık  sınırını   ayıran   çembere , AYDINLANMA   ÇEMBERİ denir . Bu  çember , yerin  dönüşüne  paralel  olarak  sürekli  yer  değiştirir .

 

                 Dünyanın  kendi  etrafındaki  hareketi  batıdan  doğuya  doğru olduğundan, güneş , dünyanın  doğusundaki  yerlerde  batıdan  daha  önce  görülür . Bir  meridyen  yayı  üzerindeki  tüm  yerlerde  güneş  aynı  anda  görülür .

 

                 Tan yeri  ağardıktan sonra  güneşin  doğuşuyla  birlikte  sabah  başlar. Sabahtan öğleye kadar  ki  zamanda

( kuşluk  vakti ) güneş  giderek yükselir. Güneşin  en  yüksek  noktaya  geldiği  an , o  yerin  öğle  vaktidir ( zenit = başucu ) ve  o  anda  güneş  ışınları  gün  içinde  gelebileceği  en  büyük  açıyla  düşer  ve  en  kısa  gölge  boyu  oluşur. Öğleden  sonra  güneş  tepe  noktasından  batı  yönüne  doğru  alçalmaya başlar. Bu  süreç  güneş  batıda   ufuk   çizgisinin   altına   ininceye  kadar  devam  eder. Güneş   zenitle   batış   noktası  arasına  geldiğinde  ikindi   vakti  yaşanır. Güneş   batıda  ufuk   düzlemine   yaklaştığı  ve  altına  indiğinde  ise   Akşam  vakti  yaşanır. Güneşin  batışı  sırasında  yaşanan  alacakaranlık  durumuna   Gurup   Vakti  denir.  Bu  olaylar  sırasında  hareket  eden  güneş  gibi  görünsede , aslında  hareket  eden  dünyadır. Ancak , biz  dünyanın  hareketini algılayamadığımız  için  güneşin  yer  değiştirdiğini  zannederiz .

 

                Dünyamızın   kutuplardan   geçen   ekseni , yörünge    düzlemine    tam    dik    değildir .  İkisinin  arasında   66° 33’lık  bir  açı  bulunur.Bu sebeple  Ekvator  düzlemi  ile yörünge düzlemi birbiriyle çakışmaz, aralarında 23° 27’lık   bir  açı  vardır . Bu  sebeple  güneş  ışınları  bir  yeri , yılın her  günü  aynı derecede aydınlatmaz . Dünyanın   güneş   karşısındaki   konumu  yıl  boyunca  değiştiği  için , bir  yerde  yılın  her  gününde  aynı  anda  sabah  veya  akşam olmaz . 21 Mart  ve 23 Eylül  tarihlerinde ( EKİNOKS ) güneş  ışınları  ekvatora  tam  dik  gelir   ve  gece  -  gündüz  süresi  tüm  dünyada  eşit  olur , güneş  tam  doğudan  doğar  ve  tam  batıdan  batar . Bu  tarihler dışında  bir  dönem K.Y.K. , bir  dönem  G.Y.K.  güneşe  daha  dönük  olur  ve  gece – gündüz süresi  her   iki  yarımkürede  birbirinin tersine  olarak  sürekli  değişir . Ayrıca  kutuplara  doğru  gidildikçe  gece  yada  gündüz  süresinin  uzadığı  görülür . 

           

 

DÜNYANIN   KENDİ   EKSENİ   ETRAFINDA   DÖNMESİNİN   SONUÇLARI  :

 

1 – Gece  ve  gündüz  oluşur . Gündüzü  gece , geceyi  gündüz  takip  eder .

 

2 – Bir  yerin  güneş  ışınlarını  alma  açısı  günün  saatine  göre  değişir . Güneş   ışınları   sabah  ve    akşam eğik açıyla, öğle  vakti dik  açıyla  gelir . Cisimlerin  gün  içindeki  gölge  boyları ve yönleri değişir .

 

3 – Günlük  sıcaklık  farkları oluşur . Bunun  sonucunda  da  ; mekanik   çözülme   oluşur , günlük   basınç  farkları  doğar , meltem  rüzgârları  oluşur , canlı   yaşamında  değişiklikler  görülür .

 

4 – Yerel  saat  farkları ve  zaman  dilimleri  meydana  gelir. Dünya  batıdan  doğuya  doğru  döndüğü  için  doğunun  yerel  saati   batının  yerel  saatinden daha  ileri  olur. ( Doğuda  güneş , batıya  göre  daha  erken  doğar  ve  daha  erken  batar . )

 

5 – Merkezkaç  ( Coriolis ) kuvveti  oluşur . ( Dünya  hareketli  olduğu  için  üzerinde  hareket  eden  hava  kütlelerini  saptırma  gücüne  sahiptir. Bu  güce  Coriolis  gücü  denir. ) Bunun  sonucunda da; okyanus   akıntıları  halkalar   oluşturur ,  akıntılar  ve  sürekli  rüzgârların  yönlerinde  sapmalar  olur , ( K.Y.K’de  saat  ibresi  yönünde , G.Y.K’de  saat   ibresinin   tersi   yönünde   saparlar . ) , dinamik   basınç   kuşakları   oluşur . ( 30°  enlemleri   çevresinde   dinamik  yüksek  basınç , 60°   enlemleri  çevresinde  dinamik  alçak  basınç  oluşur . )

 

6 – Bitkilerin  özümleme ( fotosentez ) olayı  gerçekleşir .

7 – Güneşin  doğuş  ve  batış  süresi ( gurup  ve  şafak  vakti ) kutuplara  gidildikçe  uzar.

8 – Atmosfer  kalınlığı  en  fazla  ekvatorda  olur.

9 – Coğrafi  yönler  tayin  edilir.

DÜNYANIN  EKSENİ  ÇEVRESİNDE  DÖNÜŞÜNDEN  DOĞAN  HIZLAR

1) ÇİZGİSEL  HIZ  VE  SONUÇLARI ( Enleme  bağlı )

* Çizgisel  hızın   Ekvatordan  kutuplara  doğru  azalmasının  sonucunda ;

* Güneşin  doğuş  ve  batış  süresi  kutuplara  doğru  uzar.

* Gece  gündüz  arasındaki  fark  kutuplara  doğru  artar.

* Atmosferin  kalınlığı  Ekvatorda  fazla , kutuplarda  azdır.

* Ekvatorda  yerçekimi  az , kutuplarda  fazladır.

 

2) AÇISAL  HIZ  VE  SONUÇLARI  ( Boylama  bağlı )

      Açısal  hız  her  enlemde  aynıdır. Açısal  hız   sonucunda  yerel  saat  farkları  oluşur.

Yorum Yaz
Arkadaşların Burada !
Arkadaşların Burada !